با نپذيرفتن سفير کانادا در ايران؛ - چهارشنبه 14 آذر 1386 [2007.12.05]
شيرين کريمي
به دنبال حمايت کانادا از قطعنامه نقض حقوق بشر در ايران، و به دنبال 4 سال تيرگي روابط دو کشور، جمهوري اسلامي ديروز با نپذيرفتن سفير کانادا در ايران، از تيره شدن بيشتر روابط دو کشور پرده برداشت.
اين خبر با بيانيه وزارت خارجه کانادا به رسانه ها راه يافت. وزارت خارجه کانادا در اين بيانيه که ديروز منتشر شد اعلام کرد ايران سفير کانادا در تهران را اخراج کرده است. به گفته ماکسيم برنيه، وزير خارجه کانادا "از آنجا که اين کشور هنوز سفراي پيشنهادي ايران در اتاوا را نپذيرفته، تهران نيز دست به اخراج سفير کانادا زده است."
بر اساس اين بيانيه، از اين پس کاردار سفارت کانادا در تهران، نمايندگي و حفاظت از منافع اين کشور را بر عهده خواهد داشت.در عين حال به گفته وزير خارجه کانادا "اتاوا و تهران به روابط عادي ديپلماتيک خود ادامه مي دهند و کانال هاي ارتباطي خود را «باز» نگه مي دارند".
در پاسخ به اين بيانيه، محمدعلي حسيني، سخنگوي وزارت خارجه ايران، با صدور بيانيه اي با اشاره به اينکه "دولت ايران تاکنون استوارنامه سفير کانادا را دريافت نکرده" عملکرد وزارت خارجه کانادا را "مطابق با رويه معمول تبادل سفرا با اراده متقابل و مشترک" ندانست.
در بيانيه آقاي حسيني همچنين تاکيد شده است که: "برابر رويه ها و موازين ديپلماتيک، طرفين مي بايست در تطبيق اقدامات متقابل، شئونات و جوانب رويه هاي موجود را رعايت و در خصوص سطح فعاليت ها و چگونگي حضور مقامات ديپلماتيک اراده خويش را به طور متوازن و متعادل فراهم ساخته و از رفتارهاي يک سويه پرهيز نمايند." او در بيانيه خود اشاره مستقيمي به "مسئله اخراج يا خروج" جان مندي، سفير جديد کانادا در تهران ندارد، اما اين خبر را تکذيب هم نکرده است.
به نوشته خبرگزاري ها "سخنان آقاي حسيني بدين معني است که جان مندي، که از سوي دولت کانادا به عنوان سفير اين کشور در تهران معرفي شده، هنوز رسما سفير کانادا در تهران به حساب نمي آمده است" و به اين ترتيب استفاده از عبارت "اخراج سفير کانادا از ايران" فاقد معناي حقوقي و سياسي است. در برابر اين اظهار نظر اما شان تينکلر، سخنگوي وزارت خارجه کانادا، به خبرگزاري آسوشيتدپرس گفت که: "ايران از قبول استوارنامه سفير پيشنهادي کانادا سر باز زده و مانع انجام کامل وظايف او شده است".
وزير خارجه کانادا نيز پيش از اين گفته بود "کانادا و ايران مدتهاست براي رسيدن به توافقي بر سر تبادل سفير تلاش مي کنند." تلاشي که تا اينجا بي نتيجه بوده است. گفته مي شود کانادا در چند ماهه اخير دو سفير پيشنهادي ايران را با اين استدلال که آنها جزو "دانشجويان افراطي" بوده و "احتمالا با ماجراي گروگانگيري سفارت آمريکا در تهران ارتباط داشته اند" قبول نکرده است.
سردي روابط ايران و کانادا به 4 سال پيش بر مي گردد؛ زماني که زهرا کاظمي خبرنگار و عکاس ايراني ـ کانادايي در زندان اوين به قتل رسيد و گزارشات حاکي از نقش مستقيم سعيد مرتضوي، دادستان تهران در مرگ و شکنجه وي بود. اما قوه قضاييه ايران نه تنها به اين مسئله رسيدگي نکرد بلکه با ارسال جنازه زهرا کاظمي به کانادا ـ که خواسته تنها پسر وي بود ـ مخالفت کرد. بعد از آن نيز دادگاه هاي مختلفي تشکيل شد که هيچکدام رضايت خانواده زهرا کاظمي و وکلاي وي را جلب نکرد؛ به گونه اي که حتي عليرضا جمشيدي، سخنگوي قوه قضائيه ايران اخيرا اعلام کرد: "ديوان عالي کشور از حيث شکلي بر پرونده زهرا کاظمي ايراد وارد کرده و اين پرونده براي رسيدگي به مرجع صالح ارسال شده است." خبري که از جانب وکلاي زهرا کاظمي به عنوان "خبري خوش" تلقي شد اما استفان کاظمي، پسر وي، آن را دور ديگري از اقدامات بي نتيجه دانست.
به نوشته رسانه هاي خبري "اخراج جان مندي از تهران يک روز پس از آن صورت مي گيرد که سيد مهدي محبي، کاردار ايران در کانادا در مصاحبه با نشريه «کانيدين پرس» نسبت به بي توجهي اتاوا به تلاش هاي ديپلماتيک تهران ابراز ناراحتي" کرده بود. وزارت خارجه کانادا اما اين اقدام جمهوري اسلامي ايران را "کاملا توجيه ناپذير" خوانده و آن را "اقدامي تلافي جويانه" ناميده است.
شون تينکلر، سخنگوي وزارت امور خارجه کانادا همچنين با تاکيد بر اينکه "ايران تصميم گرفته است که روابط بين دو کشور را کاهش دهد" اين موضع گيري را ناشي از "گزارش هاي مربوط به نقض حقوق بشر، پرونده هسته اي و مرگ زهرا کاظمي" دانست و گفت: "ايران نتوانسته است شريکي تمام عيار و طبيعي براي کانادا محسوب شود."
کانادا هفته گذشته با طرح و حمايت از قطعنامه اي در شوراي حقوق بشر سازمان ملل باعث شد تا ايران به علت "نقض مداوم و سيستماتيک حقوق بشر" محکوم شود. در اين اجلاس جان فون کافمن، نماينده کانادا در شوراي حقوق بشر سازمان ملل تاکيد کرد که "وضعيت حقوق بشر در ايران، «روز به روز بدتر مي شود» و جمهوري اسلامي، با نقض حقوق بشر، قوانين بين المللي و داخلي خود را زير پا مي گذارد."