تامس اردبرينک
پس از اينکه پيروان آيت الله خميني رژيم خودکامه ايران را سرنگون کردند، وي گروهي از روحانيون سياسي را که بدنبال ايجاد اولين جمهوري اسلامي در جهان بودند، به قدرت رساند. تقريبا پس از گذشت 30 سال، نسل جديدي از سياستمداران اقدام به کنار زدن اين روحانيون از عرصه سياست ايران کرده اند. بسياري از اين روحانيون به طرفداران بهبود روابط با غرب و برداشتن گام هاي تدريجي بسوي دموکراسي تبديل گشته اند.
تازه واردان عرصه سياست ايران، فرماندهان اسبق نظامي، فيلمسازان و شهردارها هستند که بسياري از آنها زير 50 سال سن دارند و تنها تعداد معدودي از آنها روحاني هستند. آنها قول مي دهند که وعده هاي انقلاب را عملي خواهند کرد و ايران را به کشورهاي برتر جهان تبديل خواهند نمود. اين نسل برخاسته، از حمايت آيت الله علي خامنه اي که از سياست هاي قاطعانه خارجي و هسته اي دولت حمايت مي کند، برخوردار است.
ماه گذشته هيات هاي اجرايي انتخابات، صلاحيت تعداد زيادي از روحانيون و متحدان آنها را – از جمله علي اشراقي نوه آيت الله خميني – براي شرکت در انتخابات مجلس رد کردند. اين کانديداها قبلا ً نيز رد صلاحيت شده اند، اما به گفته تحليلگران، عدم حضور روحانيون کهنه کار نظام عضو ساير نهادهاي قدرت در انتخابات بيانگر اين نکته است که آنها با حضور دوباره در صحنه انتخابات مشکل خواهند داشت.
رسول منتجب نيا روحاني کهنه کار سياسي و عضو حزب اعتماد ملي مي گويد: "اين تازه واردان دارند پيروان امام را از قدرت کنار مي زنند. با ما از روي بي وفايي تا مي کنند." به گفته تحليلگران، پاکسازي اين روحانيون موضع محمود احمدي نژاد، برجسته ترين رهبر نسل جديد، را تقويت خواهد کرد و قشر سياسي کوچکتري را به وجود خواهد آورد که بيشتر مرهون آيت الله خامنه اي خواهد بود و کمتر اختلافات داخلي را تحمل خواهد کرد.
مهرداد سرجوئي تحليلگر سياسي و روزنامه نگار اسبق مي گويد: "تازه واردان پايگاه قدرت کهنه کاران را ندارند. آنها هيچگونه اعتباري به قدمت انقلاب، هيچگونه دسترسي مستقيم به پول نفت و هيچ حامي مهمي ندارند. احزاب و گروههاي قديمي اغلب مي توانستند مستقلانه تر عمل کنند چون که قدرتمند بودند. نسل جديد بيشتر به رهبر وابسته است." خامنه اي دو هفته قبل علنا تصميم احمدي نژاد را براي ناديده گرفتن قوانين خاص مصوب مجلس وتو کرد. سرجوئي مي گويد: "اين اقدام پيامي است که نشان مي دهد چه کسي مسئول است."
تازه واردان مي گويند، ظهور آنها بخشي از تحول يک نسل بشمار مي رود. سعيد ابوطالب نماينده مجلس مي گويد: "ما در طول 30 سال گذشته شاهد اسامي ثابتي در سياست ايران بوده ايم. طبيعي بود که روحانيون پس از رهبري کردن انقلاب، زمام امور کشور را بدست بگيرند، اما با گذشت زمان طبيعي است که شخصيت هاي غيرروحاني جوانتر امور کشور را اداره کنند." ابوطالب معتقد است که جايگاه روحانيون همواره حائز اهميت خواهد بود. او مي گويد: "ما براي راهنمايي به آنها نياز داريم درست همان طور که امام خميني مي خواست." او با اشاره به عبا و عمامه روحانيون و کت و شلوار سياستمداران جوانتر مي گويد: "اين موضوع فقط تغيير پوشش است. تازه واردان هم به همان اندازه مذهبي هستند."
تحليلگران معتقدند که روحانيون تحت رهبري هاشمي رفسنجاني شانس بازگشت مجدد به جايگاه برجسته سياسي را خواهند داشت. دارودسته هاشمي رفسنجاني در طول دو دوره رياست جمهوري او کنترل چند نهاد مهم اجرايي و اقتصادي مانند وزارت نفت را در اختيار داشتند. رفسنجاني کمک کرد محمد خاتمي بعنوان جانشين او در سال 1997 به قدرت برسد.
طرفداران خاتمي يا همان اصلاح طلبان که زماني بسياري از آنها انقلابي بودند، بعدها از تسخير سفارت آمريکا در تهران که منجر به قطع روابط ايران و آمريکا گرديد، ابراز تأسف کردند. متحدان سياسي رفسنجاني با اصلاح طلبان متحد شدند و با همراهي يکديگر استدلال کردند که قوانين اسلام پويا و قابل انطباق هستند. آنها همچنين خواهان برقراري روابط مجدد با آمريکا از طريق مصالحه بودند و پيشنهاد دادند اندکي اصلاحات دموکراتيک در کشور صورت گيرد. بعدها، درگيري هاي سياسي ميان اين دو گروه درگرفت.
اگرچه خاتمي و طرفدارانش از قدرت اجرايي برخوردار بودند، اما قوه قضاييه و شوراي نگهبان، که هر دو تحت سلطه مخالفان روابط با آمريکا و تحولات سياسي و مذهبي بودند، از اجراي بسياري از طرح هاي آنها جلوگيري کردند. بسياري از کانديداهايي که ماه گذشته رد صلاحيت شدند، عضو ائتلاف گسترده اصلاحات خاتمي هستند که بدنبال رقابت با تازه واردان در انتخابات مجلس امسال بودند. طرفداران رفسنجاني نيز بدلايل نامعلوم تصميم گرفتند در انتخابات شرکت نکنند.
منتجب نيا مي گويد: "ما معتقديم که بايد فضاي کشور را باز بگذاريم، آزادي هاي بيشتري بدهيم و تنش زدايي در عرصه بين المللي را تمرين کنيم. تازه واردان متعصب هستند و اعتقادي به خواسته هاي مردم ندارند. اين موضوع نزاع قدرت براي جهت گيري سياسي کشور است."
منبع: واشنگتن پست، 11 فوريه