کارل تئودور گوتنبرگ
يافته هاي ارزيابي اخير سازمان ملي اطلاعات آمريکا درباره ايران باعث تجديد مناظره درباره اهداف هسته اي ايران و واکنش مناسب جامعه بين الملل در مقابل اين موضوع شده است. اما اين مناظره بايد بدون هرگونه توهم آغاز گردد؛ يعني اينکه بپذيريم که دولتي که اسرائيل را تهديد به نابودي مي کند و بدنبال دستيابي به بلندپروازانه ترين برنامه موشکي در خاورميانه است، احتمالا ً به قدر کافي غيراصولي و غيراخلاقي است که مي تواند هر زمان برنامه متوقف شده تسليحات اتمي خود را از سرگيرد.
برنامه هسته اي ايران همچنان در هاله اي از ابهام قرار دارد. تهران اجازه دسترسي محدود به بازرسان آژانس بين المللي انرژي اتمي داده است. درخواست هاي اصلي جامعه بين الملل در خصوص تعليق فوري غني سازي اورانيوم و پاسخ جامع ايران به کليه پرسش هاي علني، هنوز اجابت نشده اند. درخواست محمود احمدي نژاد براي افزودن 50 هزار سانتريفيوژ به چرخه سوخت هسته اي که مي توانند اورانيوم را در سطح بمب اتم غني کنند، تنها احتمال سرسختي مداوم ايران را تقويت مي کند.
در چنين فضايي، يک رويکرد مشترک به سرپرستي سازمان ملل همواره مؤثرترين استراتژي است که مي تواند ايران را قانع کند رويه خود را تغيير دهد. اما اتخاذ رويکرد ديپلماتيک از طريق سازمان ملل تنها در صورتي موفق خواهد بود که اهداف اين رويکرد از شفافيت و هم گرايي برخوردار باشند. اين اهداف عبارتند از: ممانعت قاطعانه از احتمال دسترسي ايران به قابليت هاي نظامي هسته اي و واگذاري آنها به ساير کشورها. به علاوه، جامعه بين الملل بايد صحبت هاي مربوط به تغيير رژيم ايران را فراموش کند و حق ايران را براي در اختيار داشتن انرژي اتمي در جهت مقاصد غيرنظامي بپذيرد.
بدون وجود فشارهاي چشمگير سياسي و اقتصادي، بعيد است ايران بتواند درباره مسأله هسته اي به توافق هاي اساسي برسد. در صورتي که مشوق هايي براي تغيير رويه ايران به اين کشور ارائه نشوند، تحريم هاي صرف نتايج مطلوب نخواهند داد. اگرچه اروپاييان در قياس با آمريکا مشوق هاي کمتري براي ارائه به ايران دارند، اما اروپا در موقعيت خوبي قرار دارد که مي تواند به تبعات تکثير و گسترش سلاح هاي اتمي ايران در منطقه بپردازد.
تقريبا ً همه کشورهاي خاورميانه که با ترديد به برنامه هسته اي ايران مي نگرند و با معضل ذخائر رو به کاهش سوخت فسيلي روبرو هستند، در تلاشند به فناوري هسته اي دست پيدا کنند. احتمال مي رود که بسياري از اين کشورها در نهايت اين فناوري را در اختيار بگيرند، مگر اينکه اروپا و متحدانش از طريق دولت ها و سازمان هايي که کمتر به مقوله تمايز ميان کاربرد نظامي و غيرنظامي علاقه مندند، دست به عمل بزنند. بنابراين، به نفع اروپاست که به کشورهاي ميانه روي منطقه پيشنهاد يک روش قانوني را بدهد تا بوسيله آن به فناوري هاي هسته اي براي کاربرد غيرنظامي دست پيدا کنند.
اتحاديه اروپا از طريق همکاري هاي هماهنگ شده با کشورهاي ميانه روي عرب در حوزه فناوري هسته اي غيرنظامي مي تواند با خطر تکثير و گسترش سلاح هاي هسته اي ايران مقابله کند. اين قبيل طرح ابتکاري اروپاييان مي تواند مانع از واگذاري فناوري هسته اي ايران به ساير کشورها شود. بدين ترتيب، نفوذ سياسي ايران در منطقه کاهش خواهد يافت و توانايي اين کشور براي جبران هزينه هاي زيربنايي برنامه هسته اي اش محدود خواهد شد. علاوه بر اين، همکاري هاي هماهنگ شده در خصوص برنامه غيرنظامي هسته اي، بازار پرسودي را براي صنايع هسته اي و انرژي اروپا داير خواهد کرد. اروپا، که همواره بيش از آمريکا در منطقه خاورميانه اعتبار دارد، خواهد توانست به طرز چشم گيري نفوذ خود را گسترش دهد. در نتيجه ارتباط هاي ايجاد شده ميان اروپا و منطقه خاورميانه مي توانند منافع مهمي در حوزه هاي تجارت، محيط زيست، امنيت انرژي و امنيت منطقه به ارمغان آورند.
در خود ايران نيز، احتمال همکاري هاي هسته اي غيرنظامي مي تواند باعث ايجاد مشوق هاي ضروري براي اعمال تغييرات گردد. احمدي نژاد بيش از پيش تحت فشار خواهد بود تا به سران حکومت ديني و رأي دهندگان تحريم زده ايران توضيح دهد که چرا ايران از انزواي بين المللي رنج مي برد در حاليکه کشورهاي همسايه ايران از همکاري هاي متقابل و صلح آميز هسته اي با اروپا بهره مندند.
منبع: فايننشال تايمز، 8 فوريه، 2008